Kanada AQSH bilan savdo ziddiyatlari kuchaygan bir paytda Yevropa Ittifoqi bilan munosabatlarni yangi bosqichga olib chiqmoqchi. Yevropa Ittifoqi Kanadaga blokning assotsiatsiyalangan aʼzosi maqomini taklif etdi. Donald Tramp esa bunga javoban Yevropa tovarlariga yuqori bojlar bilan tahdid qildi.
Mark Karni, Kanada bosh vaziri. Reuters
Kanada bosh vaziri Mark Karni 17-sentabr kuni Yevropa parlamentida nutq soʻzlab, «Yevropa va Kanada birgalikda kuchliroq» ekanini va oʻz mamlakatiga Yevropa Ittifoqining assotsiatsiyalangan aʼzosi maqomini berish taklifini «olqishlashini» aytdi. Avvalroq Yevropa komissiyasi raisi Ursula fon der Lyayen shunday taklif bilan chiqqan edi.
Yevroparlamentda soʻzga chiqqan Karni Kanada va Yevropa Ittifoqi «faqat qulay sharoitlar mavjud boʻlgandagina ittifoqchi emasligini, biz faqat bir tomon yutadigan kelishuvlarga intilmasligimizni» taʼkidladi va ikkala tomon ham qonun ustuvorligi, inson qadr-qimmati, shaxs erkinligi va demokratiyaga nisbatan «bir xil qatʼiy sodiqlik»ni baham koʻrishini aytdi, deb xabar berdi BBC.
«Zamonaviy dunyoning sovuq beqarorligi sharoitida» yangi hamkorliklar zarur, dedi fon der Lyayen bir kun avval Strasburgdagi assambleya oldida, ammo assotsiatsiyalangan aʼzolik nimani anglatishini aniqlashtirmadi.
Yevropa Ittifoqi va Kanada «dunyoga bir xil qaraydi: sunʼiy intellektdan iqlim oʻzgarishigacha, Arktikadan geosiyosatgacha. Biz birgalikda harakat qildik: Ukraina, mudofaa, xomashyo va taʼminot zanjirlari masalalarida. Lekin eng avvalo... Yevropa va Kanada demokratiyaga ishonadi», - dedi fon der Lyayen.
Karni fon der Lyayenning «kelajakda ancha mustahkam va ambitsiyali ittifoq» haqidagi taklifini olqishladi, deb xabar berdi uning idorasi va qoʻshimcha qildi: «Kanada va Yevropa strategik imkoniyatlarning barcha sohalarida chuqur hamkorlik orqali bizning strategik avtonomiyamizni taʼminlashi kerak».
Avvalroq Karni Kanada Yevropa Ittifoqi bilan «noyob ittifoq» tuzishga intilishini, ammo unga aʼzo boʻlish niyatida emasligini aytgan edi.
Tramp qarshi
Karnining tashrifi Vashingtonda eʼtibordan chetda qolmadi: AQSH prezidenti Donald Tramp, agar Yevropa Ittifoqi Kanadaga blokning birinchi assotsiatsiyalangan aʼzosi maqomini berish taklifini qabul qilsa, Yevropa Ittifoqiga qarshi choralar koʻrish bilan tahdid qildi.
«Agar ular buni qilsalar, agar men buni dushmanlik harakati deb hisoblasam, men juda jiddiy bojlar joriy etaman yoki koʻplab tovarlar boʻyicha Yevropa bilan savdoni toʻxtataman», - dedi Tramp jurnalistlarga va bu taklifni «kulgili» deb atadi.
«Agar bu yaxshi niyat boʻlsa, hammasi joyida. Agar bu yomon niyat boʻlsa, biz Yevropa tovarlariga juda yuqori bojlar joriy etamiz», - deb qoʻshimcha qildi u.
Fransiyaning Yevropa ishlari boʻyicha vaziri Benjamin Haddadning aytishicha, Qoʻshma Shtatlar Yevropa Ittifoqining geosiyosiy qarorlariga veto qoʻyish huquqiga ega emas. «Qoʻshma Shtatlar va boshqa hech kim yevropaliklarning siyosiy va geosiyosiy yoʻnalishini tanlash huquqiga ega emas», - dedi u Public Senat telekanaliga.
Ismi oshkor etilmagan yevropalik diplomat Reuters agentligiga shunday dedi: «Yaxshiyamki, biz bu vaqtga kelib prezident Trampning har bir bayonotini jiddiy qabul qilmaslikni oʻrgandik».
Karnining oʻzi Trampning navbatdagi tahdidlari haqidagi savolga Yevropa bilan ittifoq ham Kanada, ham AQSH suverenitetini mustahkamlashi haqida javob berdi.
«Kuchliroq, barqaror va suveren Kanada Qoʻshma Shtatlar uchun samaraliroq hamkor boʻlardi - Yevropa Ittifoqi haqida ham shunday deyish mumkin», - dedi u.
Amerika oʻrniga
Karnining Yevropaga safari avgust oyida Kanada-AQSH savdo muzokaralari muvaffaqiyatsizlikka uchragani va ortidan oʻzaro tarif choralari ketma-ket joriy qilinganidan soʻng amalga oshirildi.
Oʻtgan hafta Qoʻshma Shtatlarning Kanada mahsulotlariga 50 foizlik bojlariga javoban Kanadaning bir qator Amerika tovarlariga bojlari kuchga kirdi. Kanadaning 15 foizdan 50 foizgacha boʻlgan javob bojlari deyarli 20 milliard dollarlik poʻlat va mebeldan tortib futbolkalargacha boʻlgan koʻplab Amerika tovarlariga taʼsir qiladi.
Amerika va Kanada rasmiylari kelishuv tuzish istagini bildirmoqda, biroq avgust oyi oxirida muzokaralar barbod boʻlganidan keyin ularni qayta tiklash boʻyicha hech qanday siljish kuzatilmayapti.
Hozir AQShda Kanada avtomobillari va yuk mashinalariga, shuningdek, Kanada poʻlati, alyuminiy va yogʻoch materiallariga 25 foizlik boj mavjud. Avgust oyi oxirida Tramp sut mahsulotlari, spirtli ichimliklar, xokkey tayoqlari va parfyumeriya kabi boshqa mahsulotlarga yangi 50 foizlik tariflarni joriy qildi.
Karni tomonidan «dollarga dollar, stavkaga stavka» deb taʼriflangan Kanadaning javob tariflari AQShdan keladigan yuzlab tovarlarga nisbatan qoʻllanmoqda.
Ular Kanada, AQSH va Meksika oʻrtasidagi erkin savdo kelishuviga mos kelmaydigan Amerika avtomobillari va yuk mashinalariga nisbatan Kanada tomonidan joriy etilgan amaldagi javob bojlariga qoʻshimcha ravishda kiritildi.
Sentabr oyi boshida Karni Kanada hamon AQSH bilan har ikki davlat manfaatlariga javob beradigan «uzoq muddatli» kelishuvga umid qilayotganini aytdi.
Karni keyingi oʻn yil ichida Kanadaning savdo yoʻnalishlarini diversifikatsiya qilishga va AQShdan tashqari davlatlar bilan savdo hajmini ikki baravar oshirishga vaʼda berdi. Iyul oyidagi maʼlumotlar shuni koʻrsatadiki, Kanada eksportining AQShga ulushi savdo urushi boshlanishidan oldingi oʻrtacha 75 foizdan 66 foizgacha pasaygan.
Kim uchun foydali?
Fon der Lyayenning bayonoti baʼzi kuzatuvchilarni oʻylantirib qoʻydi: blok Germaniyaning Ukrainaga toʻlaqonli aʼzo boʻlish uchun oraliq qadam sifatida assotsiatsiyalangan aʼzo maqomini berish toʻgʻrisidagi may oyidagi taklifiga sovuq munosabat bildirgan edi.
Yevropa Ittifoqi tarixan huquqiy maqomga ega boʻlmagan moslashuvchan ittifoqlarga qarshilik koʻrsatib kelgan, assotsiativ aʼzolik toʻgʻrisidagi qaror esa faqat fon der Lyayen tomonidan emas, balki Yevropa Ittifoqiga aʼzo davlatlar tomonidan qabul qilinadi.
Yevropa Ittifoqi diplomatlaridan biri fon der Lyayenning taklifidan hayratda ekanini bildirib, «buning aslida nimani anglatishini hech kim bilmaydi», dedi. Diplomatning soʻzlariga koʻra, Yevrokomissiya rahbari «haddan tashqari katta vaʼdalar bermoqda va ularni bajara olmaydi» degan xavotirlar mavjud.
Fon der Lyayen oʻz nutqida Yevropa Ittifoqi va Kanada barcha sohalarda hamkorlik qilishini aytdi. «Biz intellektual ishlab chiqarish ustida ishlaymiz. Biz texnologik ittifoq tuzamiz. Biz mudofaa sanoati bazalarini birlashtiramiz. Biz Arktikani flagman qoʻshma loyihaga aylantiramiz», - dedi u.
«Hamkorlik - Yevropa uchun strategik tanlovdir. Ammo u qoidalarga asoslangan xalqaro tizimdagi boʻlinishga ham javobdir», - deb qoʻshimcha qildi u.
17-sentabr kuni boshqa bir yevropalik diplomat buni «aʼzo davlatlar bilan hech qachon muhokama qilinmagan muvaffaqiyatsiz taklif» deb atadi.
