У Путин билан Россия дизели бўйича келишувга эришган. Зеленский бу қарорни «урушга инвестиция» деб атаган.
Россия ва АҚШ россияликларнинг дизел ёқилғисини Америка ва жаҳон бозорларига етказиб бериш бўйича келишиб олди. Бу ҳақда 9 октябр куни кечқурун Владимир Путин билан телефон орқали мулоқотдан сўнг Қўшма Штатлар президенти Доналд Трамп маълум қилди. Трамп музокараларни «жуда муваффақиятли» деб баҳолаган. Путин эса Россия Америка ва жаҳон бозорларига нефт ва нефт маҳсулотларини етказиб беришга тайёрлигини тасдиқлади.
АҚШ Молия вазирлиги эса Трампнинг кўрсатмаси билан Россия дизелини жаҳон бозорларига етказиб беришга рухсат берувчи вақтинчалик лицензия тақдим этган. Мазкур лицензия 2027 йил 7 апрелга қадар «Россиядан олинган дизелни сотиш, етказиб бериш, тушириш ёки импорт қилиш, шу жумладан, Қўшма Штатларга импорт қилиш билан боғлиқ бўлган» операцияларга рухсат беради. Аввалроқ Вашингтон АҚШ ва Исроилнинг Эрон билан уруши оқибатида бозорда юзага келган инқироз сабаб Россия нефтига қўйилган санкцияларни ҳам вақтинча юмшатганди.
Россия ҳам дизел экспортига қўйилган чекловларни олиб ташлашни бошлаган. Бу ҳақда бош вазир ўринбосари Александр Новак маълум қилди. Россия нефти ва нефт маҳсулотларини дунёнинг турли мамлакатларига етказиб бериш санкциялар, шунингдек, ички экспорт тақиқлари билан чекланган. Масалан, ишлаб чиқарувчилар учун дизел ва кема ёқилғиси экспортини тақиқлаш октябр ойи охиригача амал қилади. Бундай чеклов Украинанинг Россия нефтни қайта ишлаш заводларига зарбалари туфайли мамлакатда юзага келган ёқилғи инқирози фонида жорий этилганди.
Трампнинг сўзларига кўра, томонлар Америка ва жаҳон бозорига зудлик билан 300 минг тоннадан ортиқ дизел етказиб бериш бўйича келишувга эришган. Россия ноябр ойи давомида яна 500 минг тонна ҳамда ундан сўнг дарҳол 1 млн тонна дизел етказиб бериши керак. Бундан ташқари, нефтни қайта ишлаш заводлари таъмирлангач, Россия дизел экспорти ҳажмини ойига 3 млн тоннагача ошириши мумкин.
Украина Москва ва Вашингтоннинг дизел келишувини танқид қилди. Володимир Зеленский деэскалация бўйича ҳеч қандай келишувсиз Россияга қарши санкцияларнинг ҳар қандай тарзда юмшатилишини «очиқ-ойдин заифлик» деб атади. «Путинга қилинаётган бундай туҳфалар на тинчликка, на цивилизациялашган дунё учун бирор наф келтиришга хизмат қилади. Россия дизел учун кейинги террор ва пасткашликлари билан „миннатдорлик билдиради“. Россияга нефт маҳсулотларини сотишга рухсат бериш – якунланиши керак бўлган урушни узайтиришга, унга инвестиция киритишга тенгдир. Россия билан бир томонлама эмас, балки ўзаро тенг шартлардаги реал деэскалация керак», – дея қўшимча қилди у.
Дизел келишуви урушни тўхтатиш бўйича музокаралар қайта тикланиши фонида тузилди. Украина делегацияси 9–10 октябр кунлари Майамида америкалик музокарачилар – Стив Уиткофф ва Жаред Кушнер билан учрашув ўтказган. Reuters нашрига кўра, музокараларга Буюк Британия, Франция ва Германиянинг миллий хавфсизлик бўйича маслаҳатчилари, шунингдек, НАТО ва Евроиттифоқ вакиллари ҳам таклиф этилган. Axios америкалик музокарачилар Украина делегациясига «янги ғоя ва таклифлар»ни тақдим этиб, сўнг уларни Россия билан муҳокама қилмоқчи бўлганини хабар қилди. Бироқ айнан қандай таклифлар ҳақида гап кетаётганига аниқлик киритилмаган. Дизел келишуви ҳақидаги хабарлардан кейин музокаралар муддатидан олдин якунланган. «Менимча, жамоамиздан шунчаки кўзбўямачилик сифатида фойдаланишмоқда. Бу мутлақо адолатдан эмас ва шериклик руҳига асло тўғри келмайди», – деди Зеленский АҚШ дизел келишувини эълон қилганидан сўнг журналистларга.
Россия ҳукумати АҚШдан «энергетик сулҳ» музокаралари доирасида санкцияларни бекор қилишни сўраган, дея хабар берди The Kyiv Independent манбалари дизел битими эълон қилиниши арафасида. Киевдагилар агар Россия Украина энергетика инфратузилмасига зарба бермасликка рози бўлса, Украина ҳам Россия нефтни қайта ишлаш заводларига ҳужумларини тўхтатишга тайёрлигини билдирган.
Конгрессга оралиқ сайловлар арафасида АҚШда ёқилғи нархи ошгани туфайли босим остида бўлган Трамп бунгача бир неча бор Украинадан Россия нефт объектларига зарба беришни тўхтатишни талаб қилганди. У айнан шундай ҳужумлар глобал ёқилғи тақчиллиги ва нархлар ошишига сабаб бўлаётганини таъкидлаган.
Путин 2 октябр кунги чиқишида Киев билан «энергетик сулҳ» ғоясини рад этганди. Валдай форумида сўзлаган нутқида у агар Россияга нисбатан санкциялар бекор қилинмайдиган бўлса, зарбаларни тўхтатишнинг ўзи АҚШ ва бутун дунёда дизелнинг юқори нархи муаммосини ҳал қилмаслигини қайд этганди.
